Loading ...

Đánh giá lại... đánh giá tác động môi trường

Ngày đăng:28-07-2016 | 14:58:18
Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là một yêu cầu phải có cho tất cả các dự án đầu tư, đặc biệt là các dự án sản xuất công nghiệp, khai thác tài nguyên thiên nhiên, công trình xây dựng hoặc chế biến có quy mô lớn, thải ra nhiều chất ô nhiễm. Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có nhiều công văn liên quan đến quy định về ĐTM và kế hoạch bảo vệ môi trường như Luật Bảo vệ môi trường năm 2014, Nghị định số 18/2015/NĐ-CP, Thông tư số 27/2015/TT-BTNMT...

 

 

 

Các quy định về môi trường hiện nay có vẻ chặt chẽ nhưng trên thực tế, rất nhiều vấn đề và sự cố môi trường, thậm chí thảm họa về sinh thái trên một diện rộng, vẫn xảy ra ở các dự án công nghiệp và khai thác tài nguyên. Ảnh: TUỆ DOANH

ĐTM chỉ được xem như một...thủ tục hành chính

Các quy định có vẻ chặt chẽ nhưng trên thực tế, rất nhiều vấn đề và sự cố môi trường, thậm chí thảm họa về sinh thái trên một diện rộng, vẫn xảy ra ở các dự án công nghiệp và khai thác tài nguyên.

Sự cố môi trường nghiêm trọng do Công ty Formosa gây ra hồi tháng 4 vừa qua là một ví dụ rõ nhất. Trước đó, rất nhiều công trình thủy điện, nhiệt điện, các khu công nghiệp xi măng, hóa chất, luyện kim, dệt nhuộm, giấy - bột giấy, xử lý chất thải, thậm chí các dự án sân golf, bất động sản... mặc dù có những báo cáo ĐTM dày cộp nhưng vẫn liên tục tàn phá môi trường, làm suy thoái hệ sinh thái và đẩy người dân ở khu vực chung quanh vào thế nhiễm độc trực tiếp hoặc gián tiếp.

Hiện nay, nhiều nhà quản lý và đầu tư vẫn xem ĐTM như một trong các thủ tục hành chính cho giấy phép triển khai dự án.

Đã đến lúc chúng ta phải có những báo cáo nghiên cứu sàng lọc các ý tưởng phát triển dự án như đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC). Các ĐMC sẽ xem xét có cần phải cho phép thực hiện những dự án này không, dựa vào sức chịu tải của môi trường và các hệ sinh thái tự nhiên và nhân văn khác theo giới hạn không gian và thời gian. Nghiên cứu cũng phân tích xem nếu không thực hiện các dự án này thì có những hoạt động nào có thể thay thế được. Ví dụ, với dự án phát triển năng lượng, nếu không xây dựng các nhà máy điện than gây nhiều ô nhiễm thì có thể cung cấp điện năng bằng những nguồn khác ít ô nhiễm hơn không. ĐMC cũng chỉ ra giới hạn cho phép số lượng và quy mô cho các ý tưởng dự án.

 

Đối với hệ sinh thái tự nhiên và nhân văn, điều khôn ngoan và thận trọng là đừng bao giờ lấy môi trường sống ra làm vật thử nghiệm và điều chỉnh theo kiểu “sai đâu sửa đó”.

Sau khi có ĐMC, các nhà đầu tư có thể đăng ký đề xuất dự án và tiến hành thực hiện ĐTM. ĐTM phải xem xét tất cả các yếu tố kinh tế, kỹ thuật, môi trường và xã hội ở các giai đoạn tiên khởi, triển khai, vận hành và cả kết thúc dự án (ở nước ta, giai đoạn cuối dự án đều không được xem xét yếu tố tác động môi trường như quá trình tháo dỡ công trình, hoàn nguyên tài nguyên, phục hồi sinh cảnh...).

Những điểm yếu... chết người

Điểm yếu lớn trong các dự án ở Việt Nam là thiếu các đánh giá tác động tích lũy (ĐTT) khi có nhiều dự án cùng hoặc khác loại cùng đồng thời ảnh hưởng lên hệ sinh thái. Thực tế, khi xét duyệt một ĐTM, các ngành chức năng chỉ xem xét riêng lẻ dự án đó lên môi trường. Ngoài ra, các ĐTM chỉ xem xét phạm vi ảnh hưởng giới hạn trong không gian hành chính của vị trí đặt công trình hay dự án mà không coi trọng các tác động xuyên biên giới quốc gia, khu vực hay địa phương.

 

Tham vấn cộng đồng trong ĐTM của các dự án dọc theo sông Hậu gần đây:

• Nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải (Trà Vinh): Chỉ có người dân phải di dời được mời tham vấn, chủ yếu là để thông báo mức bồi thường thiệt hại. Không ai được thông báo các tác động môi trường lên cộng đồng.

• Nhà máy Giấy Lee & Man (Hậu Giang): Chỉ có 20 người dân được mời “tham vấn” một cách qua loa, chóng vánh cho một dự án giấy lớn nhất Đông Nam Á, có nguy cơ “bức tử” sông Hậu.

Điểm yếu khác là trong hầu hết các ĐTM, khâu tham vấn cộng đồng rất sơ sài. Rất nhiều người được thuê viết ĐTM chỉ liên hệ với UBND xã hoặc Mặt trận Tổ quốc, cao lắm là mời một số đại diện người dân đến họp, nói chung chung về mục tiêu dự án, chủ yếu nhấn mạnh những ưu điểm, để được dễ dàng thông qua, trong khi thực sự chính quyền và người dân địa phương chẳng có chút hiểu biết gì về tiến trình vận hành và xử lý ô nhiễm. Chưa có dự án đầu tư nào có tham vấn cộng đồng với các nhà khoa học, các doanh nghiệp liên quan hoặc các tổ chức xã hội.

Ở các nước hoặc các tổ chức tài chính lớn, khi triển khai dự án, họ không quá tin vào ĐTM và các cam kết bảo vệ môi trường. Họ đều yêu cầu phải làm một kế hoạch quản lý môi trường rất chặt chẽ và chi tiết. Trường hợp các ngành có khả năng gây ô nhiễm môi trường nặng hay làm suy thái nghiêm trọng hệ sinh thái, phải thỏa mãn những yêu cầu phức tạp riêng do các chuyên gia môi trường có kinh nghiệm đề xuất, vượt hơn các quy định cho phép xả thải thông thường của Nhà nước. Để triển khai các bước của dự án, các nhóm giám sát môi trường độc lập phải được thành lập và chịu trách nhiệm theo dõi chặt chẽ từng công việc và báo cáo định kỳ cho các cơ quan quản lý.

Khâu giám sát môi trường cũng đang ngày càng bộc lộ những điểm yếu. Các trung tâm quan trắc môi trường địa phương thường thiếu cán bộ, thiết bị và các công cụ kiểm soát hữu hiệu. Việc lấy mẫu định kỳ theo tháng, quí hay năm và chỉ với một số chỉ tiêu theo quy định Nhà nước sẽ bỏ sót nhiều chất độc. Hiện nay, các chỉ tiêu ô nhiễm vẫn căn cứ chủ yếu vào nồng độ các chất gây ô nhiễm chứ không đặt tầm quan trọng của khối lượng chất ô nhiễm. Các cơ quan quản lý môi trường thiếu các công cụ giám sát trung gian như kiểm soát ô nhiễm qua camera trực tuyến, dùng công-tơ điện để kiểm soát các khâu xử lý, kiểm soát nhật ký vận hành hóa chất, nhiên liệu, sử dụng các chỉ thị sinh học... và kiểm soát qua sự giám sát độc lập của cộng đồng.

Thời gian tới, Bộ Tài nguyên và Môi trường cần tập hợp ý kiến chuyên gia về các lỗ hổng trong tiến trình thực hiện ĐTM và tìm các giải pháp hữu hiệu để bịt các sơ hở đầy rủi ro này. Đối với hệ sinh thái tự nhiên và nhân văn, điều khôn ngoan và thận trọng là đừng bao giờ lấy môi trường sống ra làm vật thử nghiệm và điều chỉnh theo kiểu “sai đâu sửa đó”.

Theo the saigontimes.vn

(Nguồn:)
Viết phản hồi
Mã xác nhận:
Thông tin doanh nghiệp